IP adresi nedir? IPv4 ve IPv6 farkı
IP adresi (Internet Protocol adresi), internete bağlı bir cihazın ağ üzerindeki sayısal adresidir. Bir siteyi açtığınızda sitenin sunucusu cevabı nereye göndereceğini bu adrese bakarak bilir. Posta adresine benzer: adres olmadan mektup yerine ulaşmaz.
Genel ve özel IP adresi
Evinizdeki telefon, bilgisayar ve televizyon genellikle modeme bağlıdır. Her birinin modemin verdiği özel bir adresi vardır. Bu adresler 192.168.x.x, 10.x.x.x ya da 172.16.x.x ile 172.31.x.x aralığında olur ve yalnızca evinizin ağında geçerlidir.
İnternetteki siteler bu cihazları görmez. Onlar, internet sağlayıcınızın modeminize verdiği tek bir genel (public) adresi görür. Özel adresleri genel adrese çeviren bu işleme NAT denir. Ana sayfada gösterilen adres, sitelerin sizi gördüğü genel adrestir.
IPv4 ve IPv6
IPv4 adresleri 32 bitliktir ve nokta ile ayrılmış dört sayıdan oluşur. Her sayı 0 ile 255 arasındadır, örneğin 203.0.113.5 (belgelerde kullanılan bir örnek adres). Toplam yaklaşık 4,3 milyar adres vardır ve boş adres havuzu fiilen tükenmiştir.
IPv6 adresleri 128 bitliktir ve iki nokta ile ayrılmış sekiz grup onaltılık sayıdan oluşur, örneğin 2001:db8::1. Bu, pratikte tükenmeyecek kadar çok adres demektir. Bugün çoğu bağlantı iki sürümü birlikte kullanır. Bu yüzden sitemizde IPv4 ve IPv6 adresiniz ayrı gösterilir. IPv6 bağlantınız yoksa "IPv6 bağlantısı yok" yazar, bu bir hata değildir.
Sabit ve dinamik IP
Çoğu ev ve mobil bağlantıda adres dinamiktir: sağlayıcı zaman zaman değiştirebilir, örneğin modemi yeniden başlattığınızda. Sabit IP genellikle ücretli bir hizmettir ve sunucu barındıranlar için gerekir.
IP adresinden neler öğrenilir?
Bir IP adresinden ülke, çoğu zaman şehir, internet sağlayıcı ve ağ sahibi gibi bilgiler öğrenilebilir. Bu konum yaklaşıktır ve genellikle şehir düzeyindedir. Adres sizin evinizi değil, sağlayıcının bölgesel bir noktasını gösterebilir. Tam ev adresi yalnızca IP adresinden çıkarılamaz. VPN kullanıyorsanız sitelere VPN sunucusunun adresi görünür.
IP adresleri kim tarafından dağıtılır?
IP adresleri rastgele alınmaz, kademeli bir sistemle dağıtılır. En üstte adres havuzunu yöneten IANA bulunur. IANA büyük blokları beş bölgesel internet kayıt kuruluşuna verir: Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya için RIPE NCC (Türkiye bu bölgededir), Kuzey Amerika için ARIN, Asya ve Pasifik için APNIC, Latin Amerika için LACNIC ve Afrika için AFRINIC. Bu kuruluşlar da blokları internet servis sağlayıcılarına ve büyük kurumlara devreder. Sağlayıcı kendi bloğundan bir adresi aboneye, ya da bir grup aboneye, ödünç verir.
Bu yüzden bir adresin hangi sağlayıcıya ve hangi kuruluşa ait olduğu herkese açık kayıtlardan görülebilir. Ana sayfadaki sorgu sonucunda gördüğünüz ASN ve sağlayıcı adı bu kayıtlardan gelir. ASN, bir sağlayıcının ya da kurumun internetteki yönlendirme kimliğidir.
Bir paket hedefine nasıl ulaşır?
Bir siteyi açtığınızda cihazınız önce hedefin adresini öğrenir (bunun için DNS kullanılır), sonra veriyi küçük paketlere böler. Her paketin başlığında kaynak ve hedef IP adresi yazar. Paket önce evinizdeki modeme, yani varsayılan ağ geçidine gider. Modem paketi sağlayıcıya iletir. Sağlayıcıdan sonra paket, her biri yalnızca bir sonraki adımı bilen yönlendiricilerden geçerek hedefe yaklaşır. Cevap da aynı mantıkla ters yönde size döner. Bu yolculuğu ping ve traceroute ile adım adım görebilirsiniz.
NAT: bir adres, birçok cihaz
Evinizde telefon, bilgisayar, televizyon ve belki yirmi başka cihaz vardır, ama sağlayıcıdan genellikle tek bir genel adres alırsınız. Modem, NAT denen bir çeviri yaparak bütün cihazların trafiğini bu tek adres üzerinden dışarı çıkarır. Hangi cevabın hangi cihaza gideceğini port numaralarıyla takip eder. Bu mekanizma IPv4 adreslerinin tükenmesini yıllarca geciktirmiştir. Bazı sağlayıcılar aynı işlemi bir adım ileri götürüp bir genel adresi birden çok aboneye paylaştırır, buna CGNAT denir.
IPv6 neden hâlâ yaygınlaşıyor?
IPv4 yaklaşık 4,3 milyar adres sunar ve bu havuz bölgesel kuruluşlarda büyük ölçüde tükenmiştir. IPv6 128 bitlik adresler kullanır, yani adres sayısı pratikte sınırsızdır. Buna rağmen geçiş yavaş ilerler, çünkü iki sistem yan yana çalışmak zorundadır: eski cihazlar, eski yazılımlar ve bazı ağ donanımları IPv6'yı desteklemez ya da yanlış yapılandırılmıştır. Çoğu ağ bu yüzden her iki protokolü birlikte kullanır (çift yığın). Cihazınız hem IPv4 hem IPv6 adresine sahipse tarayıcı genellikle IPv6'yı tercih eder. Ana sayfada iki adresi ayrı ayrı görmenizin nedeni budur.
IP adresi kişisel veri midir?
Tek başına bir IP adresi bir kişinin adını söylemez, ama sağlayıcı hangi abonenin hangi adresi hangi saatte kullandığını kayıtlarında tutabilir. Bu nedenle birçok ülkede, Türkiye'deki KVKK ve Avrupa'daki GDPR dahil, IP adresi bir kişiyle ilişkilendirilebildiği ölçüde kişisel veri sayılır. Sitelerin ziyaretçi adreslerini kaydederken bunu bilmesi gerekir. Bu sitenin IP sorguları tarayıcınızdan doğrudan üçüncü taraf sorgu hizmetlerine yapılır, ayrıntılar için gizlilik politikasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
IP adresim bana ait mi?
Hayır. Genel adresi sağlayıcınız size kiralar ve zamanla değiştirebilir. Sabit IP hizmeti alsanız bile adres sağlayıcının bloğundadır.
Bir kişi IP adresimle evimi bulabilir mi?
Sıradan bir kullanıcı bulamaz. Herkese açık kayıtlar çoğunlukla sağlayıcıyı ve yaklaşık şehri gösterir, sokak ya da ev adresini göstermez. Abonenin kimliği yalnızca sağlayıcıda bulunur ve yasal süreçle istenebilir. Ayrıntılar için IP konumu ne kadar doğru yazısına bakın.
Telefonumun ve bilgisayarımın IP adresi neden aynı görünüyor?
Aynı Wi-Fi ağındaki cihazlar internete aynı genel adresle çıkar. Yerel adresleri farklıdır (örneğin 192.168.1.10 ve 192.168.1.11), ama dışarıdan bakan siteler hepsini modemin genel adresi olarak görür.