VPN nedir? Neleri gizler, neleri gizlemez?
VPN (Sanal Özel Ağ), cihazınızla bir VPN sunucusu arasında şifreli bir tünel kurar. İnternet trafiğiniz bu tünelden geçerek sunucuya ulaşır ve oradan hedef siteye gider. Sitelerin gördüğü adres sizin adresiniz değil, VPN sunucusunun adresidir.
VPN neyi sağlar?
- IP adresinizi sitelerden gizler. Siteler gerçek genel adresinizi değil, VPN sunucusunun adresini görür.
- Trafiğinizi yerel ağda şifreler. Kafe ya da otel gibi paylaşılan bir Wi-Fi ağında aynı ağdaki başkaları, tünelin içinden geçen trafiğinizi okuyamaz.
- Sağlayıcınızın ayrıntı görmesini zorlaştırır. İnternet sağlayıcınız hangi sitelere gittiğinizi değil, bir VPN sunucusuna bağlandığınızı ve ne kadar veri aktardığınızı görür.
VPN neyi sağlamaz?
- Tam anonimlik sağlamaz. Trafiğinizi artık VPN sağlayıcısı görebilir. Sağlayıcıya güvenmeniz gerekir.
- Hesaplarınızla izlenmeyi engellemez. Bir siteye giriş yaptıysanız site sizin kim olduğunuzu zaten bilir. Çerezler ve tarayıcı parmak izi de VPN'den bağımsız çalışır.
- Zararlı yazılımdan korumaz. Kötü amaçlı bir dosyayı indirirseniz VPN bunu engellemez.
- Hızınızı artırmaz. Trafik ek bir sunucudan geçtiği için çoğunlukla bir miktar yavaşlama olur.
Yaygın protokoller
VPN uygulamaları farklı protokoller kullanır. WireGuard yeni, hafif ve hızlı bir protokoldür. OpenVPN uzun süredir yaygın olan ve iyi denetlenmiş bir protokoldür. IKEv2 mobil cihazlarda ağ değiştirirken bağlantıyı iyi korur. Çoğu uygulama bunlardan birini ya da birkaçını seçenek olarak sunar.
Ücretsiz VPN'lere dikkat
Sunucu işletmek maliyetlidir. Ücretsiz bir hizmet bu maliyeti bir yerden karşılar: reklamla, veri satışıyla ya da sınırlı hız ve kotayla. Bir VPN sağlayıcısı tüm trafiğinizi görebilecek konumda olduğu için gizlilik politikasını, kayıt tutup tutmadığını ve bağımsız denetim yaptırıp yaptırmadığını kontrol edin.
Seçerken bakılacak ölçütler
- Açık ve okunabilir bir gizlilik politikası ve kayıt tutmama taahhüdü.
- Bağımsız güvenlik denetimi yaptırılmış olması.
- Bağlantı koptuğunda trafiği keserek sızıntıyı önleyen "kill switch" özelliği.
- WireGuard gibi güncel bir protokol desteği.
VPN protokolleri
Bir VPN uygulaması arka planda bir tünel protokolü kullanır. Yaygın olanlar şunlardır:
- WireGuard: Yeni, küçük ve hızlı bir protokoldür. Kod tabanının kısa olması denetimi kolaylaştırır. Birçok hizmet artık varsayılan olarak bunu sunar.
- OpenVPN: Yıllardır kullanılan, ayrıntılı biçimde incelenmiş ve çok esnek bir protokoldür. Genellikle WireGuard'dan biraz yavaştır ama güvenlik duvarlarını aşmakta başarılıdır.
- IKEv2/IPsec: Özellikle telefonlarda ağ değiştirirken (Wi-Fi'dan mobil veriye) bağlantıyı kolay kurtarması nedeniyle tercih edilir.
Protokol seçimi hız ve uyumluluk açısından önemlidir. Gizlilik açısından asıl belirleyici olan, sağlayıcının kendisine ne kadar güvendiğinizdir.
VPN neleri korur?
- Açık Wi-Fi ağlarında: Kafe ya da otel ağındaki başka bir kişinin trafiğinizi izlemesini zorlaştırır. Ancak bugün çoğu site zaten HTTPS kullanır ve içeriği şifreli gönderir.
- Sağlayıcıdan gizlenme: Sağlayıcınız hangi sitelere gittiğinizi, yalnızca VPN sunucusuyla konuştuğunuzu görür. Bu bilgi VPN sağlayıcısına geçer.
- Sitelerden adres gizleme: Ziyaret ettiğiniz siteler gerçek adresinizi değil VPN sunucusunun adresini görür.
- Şirket ağına güvenli erişim: Kurumsal VPN, uzaktan çalışanların ofis kaynaklarına şifreli erişmesini sağlar. Bu, VPN'in asıl ve en eski kullanım amacıdır.
VPN neleri korumaz?
- Hesaplarınıza giriş yaptığınızda: Siteler yine kim olduğunuzu bilir.
- Çerezler ve tarayıcı parmak izi: Takip teknolojileri IP adresinden bağımsız çalışır.
- Zararlı yazılımlar ve kimlik avı: VPN, kötü amaçlı bir siteyi ya da dosyayı güvenli yapmaz.
- VPN sağlayıcısına karşı: Trafiğiniz artık onun üzerinden geçer. Sağlayıcı kayıt tutuyorsa sağlayıcı sizi görebilir.
Ücretsiz VPN'lere dikkat
Bir sunucu işletmek ve bant genişliği sağlamak paraya mal olur. Ücretsiz hizmet bu maliyeti başka bir yerden çıkarmak zorundadır. Bazıları reklam gösterir, bazıları veriyi satar, bazıları da cihazınızın bant genişliğini başkalarına kiralar. Güvenlik araştırmacıları ücretsiz VPN uygulamalarında zayıf şifreleme, sızıntı ve aşırı izin istemeye dair çok sayıda bulgu yayımlamıştır. Ücretsiz bir uygulama kuracaksanız mutlaka kaynağını, gizlilik politikasını ve yorumlarını inceleyin, hesap bilgilerinizi ve bankacılık işlemlerinizi bu tür uygulamalarla yapmayın.
Doğru VPN'i seçerken ölçütler
- Kayıt politikası: "Kayıt tutmuyoruz" demek yetmez. Bağımsız denetim raporu yayımlayan ya da sunucularının denetlendiğini gösteren sağlayıcılar daha güvenilirdir.
- Şirketin bulunduğu ülke ve yasal yükümlülükleri: Veri saklama zorunluluğu olan ülkelerde kayıt talebi gelebilir.
- Kill switch ve sızıntı koruması: Tünel koptuğunda trafiğin açığa çıkmasını engeller. Test için WebRTC sızıntısı yazısındaki adımlara bakın.
- Açık kaynak istemci ve modern protokoller: Uygulamanın incelenebilir olması güveni artırır.
- Şeffaf ödeme ve iptal koşulları.
VPN, proxy ve Tor farkı
Proxy yalnızca tek bir uygulamanın ya da tarayıcının trafiğini aktarır ve çoğunlukla şifrelemez. VPN bütün cihaz trafiğini şifreleyip tünele sokar. Tor ise trafiği birbirinden bağımsız üç düğümden geçirir, böylece hiçbir düğüm hem sizi hem hedefi birlikte bilmez. Tor daha güçlü anonimlik sağlar ama çok daha yavaştır. Hangisinin uygun olduğu neyi korumak istediğinize bağlıdır.
Sık sorulan sorular
VPN yasal mı?
Türkiye'de VPN kullanmak yasaktır diye bir genel kural yoktur, kurumsal ağlar ve bireysel kullanıcılar yaygın olarak kullanır. Ancak VPN'i yasadışı bir faaliyet için kullanmak suç olmaktan çıkmaz. Hukuki konularda güncel mevzuata ya da bir avukata danışın.
VPN'i her zaman açık tutmalı mıyım?
Zorunlu değil. Açık ağlarda ve gizlilik gerektiren işlerde açmak mantıklıdır. Yerel ağdaki cihazlara (yazıcı gibi) erişirken ya da bazı bankacılık uygulamalarında VPN sorun çıkarabilir. Birçok uygulama bunun için "ayrık tünelleme" (split tunneling) seçeneği sunar.
Sızıntı olup olmadığını test edin
VPN bağlıyken ana sayfada gördüğünüz adres VPN sunucusunun adresi olmalıdır. Tarayıcının WebRTC üzerinden gerçek adresinizi ele verip vermediğini de test edebilirsiniz. Ayrıntılar için WebRTC IP sızıntısı yazısına bakın.